Y HỌC ĐÔNG TÂY =>Thê Giới Vi Sinh Gây Bệnh
BS MAI : HƯỚNG DẪN TẨY SÁN DÂY- SÁN XƠ MÍT

Bác sĩ Phạm Thị Mai, suckhoeloisong.vn  : Bênh sán dây ( sán xơ mít ) ngoài những nguy hiểm mà chúng gây ra như rối loạn tiêu hóa, đau bụng, bán tắc và tắc ruột, suy kiệt do bị chiếm dụng chất dinh dưỡng và do độc tố của nó tiết ra gây nhiễm độc cho cơ thể, ấu trùng sán còn kí sinh ở  não : gây  đau đầu,  động kinh, liệt chi, tay, nói ngọng, liệt dây thần kinh sọ não, rối loạn tâm thần,  ở mắt : làm  đau nhức mắt, tăng nhãn áp, giảm thị lực, mù.

 



BS MAI : HƯỚNG DẪN TẨY SÁN DÂY- SÁN XƠ MÍT


I.ĐẠI CƯƠNG
 :

       Bệnh sán dây còn có tên là bệnh sán xơ mít, Taeniasis.  Sán dây trưởng thành, hoặc ấu trùng sán dây ký sinh ( ăn bám) trong cơ thể người.                                                                                                                                                    

     Có hai loại sán dây dây lợn và sán dây bò.                                                                                    

     Bệnh có đặc điểm diễn biến kéo dài, nhiều biến chứng rất nguy hiểm.                                                   

     Điều trị tẩy sán gặp khó khăn vì đầu sán bám chắc và  sống rất dai.                                                  

     Ở Việt nam tỷ lệ nhiễm sán dây đường ruột chiếm 0,5-12% , trong đó  sán dây bò chiếm 70-80%, sán dây lợn chiếm 10 - 20% , tỷ lệ  nhiễm ấu trùng sán lợn  5-7%. (số liệu của viện SR KST )

 

II.TÁC NHÂN GÂY BỆNH :

      Sán dây bò - Taenia saginata :  dài  4 - 12 m, có 1.000 đốt,  mỗi đốt 20 - 30 mm.

      Sán dây lợn - Taenia solium và Taenia asiatica :   dài  900 đốt, mỗi đốt dài từ 10 - 12 mm, rộng 5 - 6 m.

     Con sán dây đã trưởng thành dài từ 2  - 10 mét. Cấu tạo có 3 phần :   Đầu hình cầu mang nhiều giác bám và ống miệng hút. Cổ thắt lại, không có đốt. Thân như một dải băng dài, do nhiều đốt gắn lại với nhau.    

      Sán dây có thể sống trong cơ thể con người từ 50 - 70 năm.   

      Ấu trùng sán dây lợn (Cysticercosis) hình cầu tròn hay bầu dục  7-15 mm khi phát triển đầy đủ.

III. PHƯƠNG THỨC LÂY TRUYỀN

        * Bệnh sán dây trưởng thành : người ăn phải thịt lợn, bò ( hoặc trâu, lạc đà, cừu, dê, ngựa, thỏ, chó, mèo) có ấu trùng sán chưa bị làm chết, môi trường ruột non thích hợp cho ấu trùng phát triển, sau 3 tháng  con sán trưởng thành hoàn toàn.

        * Bệnh ấu trùng sán dây lợn :  người ăn phải trứng sán dây lợn ( do không giữ vệ sinh ăn uống nhiễm phải trứng sán dây hoặc phân tươi có trứng sán dây) thường chỉ với  lượng nhỏ, chúng vào trong dạ dày, ấu trùng được nở .

         Nhưng người bị bệnh sán trưởng thành trong ruột, thì  trứng sán ở đốt sán già trào ngược lên dạ dày, nở ra lượng ấu trùng lớn.

         Ấu trùng xuyên qua thành ống tiêu hóa, di chuyển đến da, cơ, mắt, hoặc não. Hiếm gặp bệnh ấu trùng sán dây bò

 

IV.LÂM SÀNG :

1.Sán dây kí sinh trong ruột  :

* Hội chứng tiêu hóa : hay ứa nước miếng trong, đầy bụng,  đau bụng vùng quanh rốn, rối loạn tiêu hóa, thường có từng đợt ỉa chảy, cảm giác rất ghê tởm khi những đốt sán tự bò qua hậu môn để ra ngoài. đau  vùng hồi tràng giống như cơn đau ruột thừa, 

*  Hội chứng suy dinh dưỡng : do sán chiếm dụng thức ăn làm người bện thiếu chất , thiếu máu xanh xao, gày mòn.

 * Hội chứng nhiễm độc : các chất dịch độc tiết ra từ sán dây gây tổn hại hệ thống tim mạch, cơ quan tạo máu, hệ thống thần kinh và các tuyến nội tiết, tuyến ngoại tiết. Làm người bệnh yếu mệt, chóng mặt, hoa mắt,  huyết áp hạ.

.* Tắc nghẽn hoặc bán tắt nghẽn ruột phải mổ cấp cứu.

2. Ấu trùng sán dây kí sinh trong một số mô

 *Ở  dưới da : có những  nốt bằng hạt đậu dễ di động, không đau, không ngứa.

 *Ở cơ vân : sờ nắn sâu mới thấy các hạt thường hình thoi.

 * Ở não :  đau đầu,  động kinh, liệt chi, tay, nói ngọng, liệt dây thần kinh sọ não, rối loạn tâm thần.

 * Ở mắt : đau nhức mắt, tăng nhãn áp, giảm thị lực, mù.

V. CHẨN ĐOÁN : 

      Bệnh sán dây trưởng thành không cần xét nghiệm người bênh cũng tự biết. Nhưng để chẩn đoán xác định, người ta làm xét nghiệm phân với phương pháp phong phú và soi tươi dưới kính hiển vi tìm trứng sán.

     Các bệnh ấu trùng nhất là khi nó ký sinh trong não, mắt rất nguy hiểm cần phải sinh thiết các nốt nang sán dưới da. 

 

     CT scanner não : thấy các nốt tròn  3-5 mm,  có chứa dịch,  có chấm mờ lệch tâm, có nốt đã vôi hóa.

 

     Chụp MRI  khi có chỉ định can thiệp kỹ thuật, vì cần độ chính xác cao.

 

      Kỹ thuật ELISA huyết thanh, để  phân biệt với bệnh ấu trùng giun đũa chó

 

      Ở mắt cần phải soi đáy mắt.

 

VI. VỆ SINH PHÒNG BỆNH : 

       * Để an toàn thịt phải nấu 100 độ trên 1 giờ. Nếu ăn thịt tái, sống,  ướp thịt ở -100C trong 4 ngày

       * Rau sống cần hạn chế ăn. Nếu ăn phải rửa thật sach nhiều lần dưới vòi nước.

       * Rửa tay sạch trước khi ăn và sau khi đi đại tiện. Nhất là trong gia đình có người đang bị sán dây, mà chưa tẩy ra được.

       * Nguồn phân tươi phải quản lý tốt. Nếu bị  bệnh phải chữa ngay.

       * Tiêu hủy thịt  lợn, bò có ấu trùng

VI. LƯU Ý TRONG ĐIỀU TRỊ  :

1/ Độc tính : tẩy sán dây bằng thuốc Tây hay thuốc Đông y đều là những thuốc có độc tính cao. Vì vậy phải hết sức thận trọng. Có các phương pháp giả độc hay ( nếu nhẹ) hay gọi cấp cứu 115 (nếu nặng) . Tốt nhất nên có bác sỹ theo dõi điều trị .

2/ Chống chỉ định : không tẩy sán cho  người yếu,  phụ nữ có thai, đang bị bệnh cấp tính hoặc suy tim, suy gan, suy thận, bệnh tâm thần... dị ứng với thuốc .

3/  Sau khi tẩy sán : mà 3 tháng sau không thấy đốt sán bò ra ngoài hậu môn mới là thành công.

4/Lựa chon tẩy bằng thuốc Tây hay Đông y ?  Chưa có tài liệu thống kê so sách tỷ lệ thành công giữa hai cách xổ này. Nhưng trên thực tế chúng tôi gặp rất nhiều người bệnh bất lực, phải sống chung với con sán cả hàng chục năm. Vì rất nhiều lần tẩy thuốc tây, nhưng nó chỉ ra đuôi, còn đầu không chịu ra. Sau khi được hướng dẫn chi tiết tẩy bài thuốc Nam đặc hiệu của Viện Đông Y Trung ương , thì tống khư vĩnh viên được nó. Chưa có ca nào thất bại khi điều trị bằng bài thuốc Nam này cả.

 VII  ĐIỀU TRỊ TÂY Y :

       

 Phác đồ theo Quyết định số 1450/2004/QĐ-BYT của Bộ Y tế :

+ Điều trị bệnh sán dây :

 Praziquantel  (biệt dược là Binocid, Biltricid), 600 mg liều 15-20 mg/kg, liều duy nhất uống sau khi ăn 1 giờ

 Hoặc Yomesan (Niclosamide) 500 mg liều 5-6 mg/kg, liều duy nhất uống lúc đói, sau 2 giờ uống Magiesulphat 30 mg kèm và 1,5-2 lít nước.

+ Điều trị bệnh nang sán:

 Praziquantel 600 mg liều 15 mg/kg/lần X 2 lần/ngày X 10 ngày X 2-3 đợt, mỗi đợt cách nhau 10-20 ngày

 Hoặc Albendazole 7,5 mg/kg/lần X 2 lần/ngày X 30 ngày X 2-3 đợt, mỗi đợt cách nhau 10-20 ngày. Trước khi dùng phác đồ này, cần tẩy sán trưởng thành bằng Praziquantel.


VII  ĐIỀU TRỊ ĐÔNG Y  :
  Sau đây là  hướng dẫn tẩy sán dây bằng bài thuốc Nam của Viện Đông Y Trung Ương , các bước tiến hành theo kinh nghiệm của Bs Mai .

 1. Chỉ định : cơ thể khỏe mới được được tẩy sổ. Nếu yếu, phải nghỉ ngơi bồi dưỡng cho cơ thể khỏe lên. Tốt hơn nữa nếu trước 1-2 ngày xổ sán được truyền dịch ( Ringer lactat , glucose mỗi thứ 1-2 bình có sự theo dõi của bác sĩ)

2. Chuẩn bị dược liệu:

                            * Rễ lựu khô           : 100 g

                            * Hạt bí đỏ ( bí rợ)  : 50 g

                            * Hạt cau khô         : 20 g

                            * Đại hoàng             : 20 g

                            * Chỉ xác                  : 12 g

                            * Thịt heo nạc 100g  

3. Các bước chuẩn bị :

 + Bệnh nhân nhịn ăn bữa chiều hôm trước, hoặc chỉ húp cháo loãng.

 + Chuẩn bị sẵn từ chiều hôm trước 3  thứ thuốc sắc :

                  * Rễ lựu : đổ vào 3 chén. Đun sôi, để nhỏ lửa , khi cạn còn  chén thì chắt ra

                  *  Hạt cau  : đổ 2 chén nước , sắc còn 2/3  chén

                  * Đại hoàng và chỉ xác : đổ 2 chén nước  sắc còn 2/3 chén

+ Sáng hôm sau :

                  * Tốt nhất là bệnh nhân được truyền 1 bình Glucose và 1 bình Ringer Lactat để có sức khỏe

                   * Rang hạt bí và lột vỏ để sẵn. nướng thit

                   *  Đun sẵn 1 phích nước nóng và để sãn 1 chậu thật to                

                   * Nấu sẵn cháo nếp đậu xanh , thịt xay nhuyễn để ăn sau khi xổ xong sán

                       * Để sãn 10 g sâm cao ly hoăc 16 g sâm Kiêt lâm, nước yến vài lon( nếu người bệnh không được khoẻ)                    

 3. Các bước tiến hành tẩy xổ  :

 + Phải có 1 – 2 người nhà  luôn ở bên cạnh để xử lý khi người bệnh quá mệt

 + Nhai chậm và nhai kỹ 50 g thịt heo nướng. Tiếp theo uống ½ chén thuốc sắc rễ lựu. Rồi từ từ ăn hết 50g thịt nướng còn lại. Uống hết thốc sắc rễ lựu. Nằm nghỉ.

 + Nằm trên giường , vừa nhai hạt bí vừa uống nước thuố sắc hạt cau.

 + Sau khoảng  20 phút, uống nước thuốc sắc đại hoàng và chỉ xác. Vân nằm  nghỉ . 

 + Khoảng 3 tiếng sau, con sán bị dộc của thuốc, nó quay cuồng dữ dội. Khi đó pha nước vào chậu khoảng 37 độ, nguội thì chêm thêm nước nóng vào. Để chậu ở nơi mà khi ngồi có thể vịn được 2 tay tránh té ngã.

 + Người nhà trong lúc này phải lưu ý nâng đỡ người bệnh, vì thuốc làm cho người bệnh mêt. Và chóng mặt.

 +  Dù có mót đại tiện cũng cố gắng nín chặt hậu môn lại, chờ cho con sán ngấm thêm chất độc và đại hoàng đang còn làm cho ruột tiết ra nhiều nước hơn. .

 + Nín đến lúc không thể nín được nữa, mới ngâm hết  mông vào , và mử hậu môn cho con sán bị tống ào ra một lần cùng với phân, nước, nước  thuốc.

 + Trong quá trình xổ mà người bệnh mệt, cho ngậm sâm, nhấp từng ít một  nước sâm hãm đặc.

 + Rửa sạch, lau khô. Nằm nghỉ, ăn nhẹ bổ dễ tiêu như phở , cháo, súp và uống,  nước yến, nước sâm,  thuốc bổ cho mau lại sức. Không ăn uống chất chua, cay,  bia rượu.

 4. Lưu ý :

Hãn hữu có trường hợp không chịu được tác dụng phụ của thuốc, người bệnh có dấu hiệu buồn nôn nhiều, nôn trên 2 lần, mệt nhiều. Khi đó người nhà cứ bình tĩnh goi điên thoại cho xe cấp cứu 115 đến, để được xử lý kịp thời.

 

 

Gởi bình luận :

Họ tên Địa chỉ
Tiêu đề
Nội dung

CÁC BÀI KHÁC