Y HỌC ĐÔNG TÂY =>Y lý hiện đại
Trục Nội Tiết Đồi não_Tiền Yên_Tuyến ( Cơ quan ) đích § 1 ĐẠI CƯƠNG VỀ HỆ NỘI TIẾT VÀ HORMONE
SUCKHOELOISONG.VN : con người ta những lúc lo lắng, đau buồn hay ngược lại nhiều khi vui vẻ,  hạnh phúc ...Mọi người có biết ai là sứ giả đưa nỗi đau hay niềm vui đi cùng ta không ? Không ai khác đó chính là các hormone đó các bạn à !


ĐẠI CƯƠNG VỀ HỆ NỘI TIẾT VÀ HORMONE

 

 I.CHỨC NĂNG CỦA HỆ NỘI TIẾT :

Hoạt động cơ thể được điều hòa bởi hệ thần kinh và hệ nội tiết.

Hệ thống nội tiét có chức năng :

- Duy trì các hằng số sinh hoá nội môi, đảm bảo cân bằng các hoạt động chuyển hóa trong tế bào và toàn bộ cơ thể.

- Kịp thời điều chỉnh khi cơ thể lâm vào tình trạng khẩn cấp như chấn thương, nhiễm trùng, nhiễm độc, đói ăn, stress ...

- Tác động lên quá trình tăng trưởng theo đúng các giai đoạn phát triển cơ thể của vòng đời .

- Đảm bảo hoạt động sinh lý, thần kinh,  tinh thần và  sự sinh sản cho cơ thể.

Hệ nội tiết khác với hệ ngoại tiết ? 

+ Hệ nội tiết là hệ thống các tuyến không ống dẫn, hormone của tuyến nội tiết được tiết trực tiếp vào máu. Hormone theo máu chuyển đến và tác động tại những tuyến nội tiết khác hoặc cơ quan khác trong cơ thể.

(Hệ ngoại tiết là những tuyến tiết chất hoá học theo ống dẫn ra ngoài cơ thể hoặc đổ vào ống tiêu hoá như  một số tuyến bộ phận tiêu hoá, tuyến lệ, tuyến nước bọt, tuyến sữa …Tuỵ vừa là tuyến nội tiết vừa là tuyến ngoại tiết.) 

II. HORMONE LÀ GÌ ?

+ Hormone là những chất hữu cơ được bài tiết bởi các tuyến nội tiết hoặc những tế bào đặc biệt.

+ Hầu hết hormone của hệ nội tiết được dẫn  truyền theo dòng máu, đến  tác động vào các tế bào trong một bộ phận hay các bộ phận nhất định trong cơ thể

+ Hormone đảm bảo khả năng tự tái tạo và tự điều chỉnh  của cơ thể thông qua việc chúng tham gia vào quá trình sinh hoá nội bào và còn là công cụ hóa học truyền các tín hiệu từ tế bào này đến tế bào khác. Khi hormon đến bề mặt tế bào, nó gắn chặt với protein tiếp nhận (receptor), tạo ra sự kích hoạt cho tế bào và các  phản ứng chuyển đổi tín hiệu xảy ra.

+ Trong cơ thể  hormone  có tác dụng rất mạnh: lượng hormon cần thiết để duy trì và điểu khiển các hoạt động trao đổi chất của cơ thể khoảng 1 picogram (một phần triệu của một phần triệu gram) trong một mililit . Khi hocmone  thay đổi một lượng vô cùng nhỏ trong  máu  có thể gây lên biến đổi lớn trong chuyển hoá của cơ thể.

 

III. PHÂN LOẠI HORMONE THEO PHẠM VI  HOẠT ĐỘNG

1.Nhóm hormone toàn thân : được tiết ra từ các tuyến nội tiết hoặc tế bào đặc biệt, vào máu để đi khắp cơ thể

    + Nhóm hoạt động theo mô đích :  mỗi loại hormone trong nhóm này, chỉ tác dụng đến mô đích mà nó có vai trò trách nhiệm chỉ huy , điều tiết :  mô đích này có các cơ quan thụ cảm đặc hiệu (receptors) tiếp nhân hormon đó, dẫn đến các biến đổi của tế bào và mô bào với các quá trình sinh hoá được xảy ra .

    Ví dụ các hormon Estrogen và Progesterone của buồng trứng có tác dụng đặc hiệu đến cơ quan sinh dục nữ cũng như làm thay đổi các đặc điểm sinh dục cấp 2 của cơ thể nữ.

    + Nhóm hoạt động không  theo mô đích : mà có tác động đến tất cả hay phần lớn các tế bào của cơ thể.  Ví dụ GH (Growth Hormone - hormon sinh trưởng) tham gia vào hầu hết các quá trình chuyển hoá protein, Gluxit. Lipit,  làm tăng quá trình phát triển của hầu hết các tế bào và biệt hoá mô.

2. Nhóm hormones cục bộ: những hormone này phát huy tác dụng mang tính cục bộ.Như Acetylcholine ( từ  đầu mút các thần kinh phó giao cảm hay thần kinh xương tiết ra;);  Secretin ( từ tá tràng tiết ra ) vào máu đến tuyến tụy, làm tăng tiết dịch tụy; Cholecystokinin ( từ ruột non tiết ra) vào túi mật làm co túi mật và đến tuyến tụy gây tăng tiết enzyme và nhiều hormon khác.

 

IV. PHÂN LOẠI HORMONE THEO CẤU TRÚC HOÁ HỌC

1.Steroid hormone: hầu hết  được hình thành từ cholesterol, cấu trúc hoá học như cholesterol. Bao gồm Cortisol và Aldosterone ( của vỏ thượng thận), Estrogen và Progesterone (của buồng trứng, nhau thai Testosterone  (của tinh hoàn)

    Các tế bào tuyến tiết dự trữ lượng rất nhỏ hormones và lượng lớn  cholesterol và các tiền hormones ( chất  trung gian biến đổi từ cholesterol thành các hormones ) . Khi có kích thích đặc hiệu  hormone được tạo ra trong vài phút đến vài chục phút..

2. Aminoacid Tyrosine:

   + Thyroxine và Triiodothyromin (của  tuyến giáp )  là các dẫn xuất của Tyrosines Đầu tiên thyroglobulin có phân tử lớn được hình thành và chứa trong các túi của tuyến giáp, có thể lưu lại đây trong vài tháng. Khi cơ thể cần, các enzyme trong tuyến giáp  phân cắt phân tử thyroglobulin thành  thyroxine và triiodthyronine. Các chất này được  giải phóng  vào máu. Vài giờ hay vài ngày sau khi được giải phóng chúng mới có  tác dụng sinh hoá. Thời gian duy trì hoạt tính hormone này kéo dài từ 4 đến 6 tuần

   + Epinephrine và Norepinephrine ( của tủy thượng thận)  là các catecholamine hình thành từ Tyrosine.  Epinephrine và Norepinephrine được  dự trữ trong các "bọng" chứa. Khi tuyến được kích thích chúng sẽ tiết ra trong vòng vài giây.và phát huy tác dụng sinh hoá ngay ( vài giây, vài phút ). Chúng cũng  bị phá hủy rất nhanh bởi các enzyme cục bộ hoặc được các tế bào hấp thụ (sau khi tiết từ 1 đến 3 phút).

3. Protein và polypeptide: các hormon quan trọng còn lại có cấu trúc Protein và polypeptide.  Như hormone  tuyến yên  …

    Được tổng hợp  trong tế bào tuyến sơ khởi là preprohormones kích thước rất lớn, prohormones kích thước nhỏ hơn, cuối cùng thành hormones. Hormones được dự trữ trong các bọng hay hạt tiết của bào tương. Khi có tín hiệu kích thích từ thần kinh, hormon khác , vật lý, hóa học cục bộ chúng được tiết ra.


IV. TRỤC DƯỚI ĐỒI_YÊN_TUYẾN ĐÍCH

1. Vùng dưới đồi (hypothalamus)  thuộc não giữa.

      Vùng dưới đồi liên quan mật thiết với tuyến yên và các tuyến đích qua đường mạch máu và thần kinh tạo nên trục dưới  đồi-yên-tuyến đích. Đây là  trục nội tiết chính và quan trọng điều hòa các chức năng nội tiết của cơ thể.

      Các nơ ron của vùng dưới đồi ngoài chức năng dẫn truyền xung động thần kinh còn có chức năng tổng hợp và bài tiết  các hormone.

      Các hormon này sẽ theo con đường mạch máu và thần kinh đến dự trữ hay tác động ( kích thích hoặc ức chế) lên thuỳ trước tuyến yên.

 2. Tuyến yên :

    Các hormon giải phóng RH (Releasing Hormon) và các hormon ức chế IRH (Inhibiting Releasing Hormon) của vùng dưới đồi .được chuyển theo sợi trục xuống tích trữ lại tại một nơi, rồi khuyếch tán dần vào mạch máu,  xuống thuỳ trước tuyến yên, có tác dụng ức chế hoặc kích thích hoạt động thùy trước tuyến yên.

- CRH :  kích thích tuyến yên bài tiết ACTH

- TRH :  kích thích tuyến yên bài tiết TSH. 

- GRH: kích thích tuyến yên bài tiết GH.  GIH  ức chế sự tổng hợp và giải phóng GH

- GnRH : kích thích tuyến yên bài tiết FSH và LH

- PRH kích thích  tuyến yên bài tiết Prolactin.  PIH : ức chế bài tiết Prolactin

     Các hormon trên được điều hoà chủ yếu bằng cơ chế điều hoà ngược âm tính , tín hiệu điều hoà xuất phát từ tuyến yên hoặc các tuyến nội tiết khác.

 3. Tuyến đích  : xem sơ đồ

 

 

V.TUYẾN ĐICH, HAY CƠ QUAN ĐÍCH LÀM VIỆC THEO MỆNH LỆNH CỦA “BỘ CHỈ HUY”  :

    Vùng dưới đồi tiết ra các hormone điều khiển hoạt động chế tiết hormone của tuyến tiền yên ( hình trên)                                            
   Vùng dưới đồi tiết ra  hormone cho cơ quan đích được tuyến hậu yên trữ lại : Oxytocin và ADH                              
 
     Vùng dưới đồi và tuyến yên được người ta ví như “ bộ chỉ huy” hay “ nhạc trưởng điều khiển dàn nhạc”  nội tiết trong cơ thể, các hormone do tuyến yên tiết ra kích thích các tuyến nội tiết khác  khác tổng hợp và giải phóng hormone.

      Hormon đến các tế bào đích, mô đích để kích hoạt các quá trình sinh hoá diễn ra trong các tế bào này,

     Sự điều hòa bài tiết hormone ngoài cơ chế ra lệnh, chỉ huy của đồi thị và tuyến yên nói trên, còn có tính rất "dân chủ". Tính "dân chủ"  này được thể hiện ở cơ chế tác động ngược  âm tính (negative feed back).

     Một tuyến nội tiêt tiết ra nhiều hormone hơn hằng số sinh hoácủa nó , làm cơ quan đích thực hiện chức năng quá mức bình thường, nồng độ các chất sinh hoá trong máu sẽ tác động ngược về vùng dưới đồi và tuyến yên, hai nói đây  sẽ tiết ra hormone  làm ức chế giảm bài tiết hormon của tuyến đó.

      Trong truc nội tiết Dưới đồi _ Yên_Tuyến đích có 5 tuyến đích chịu chi phối của trục này. Mỗi tuyến này  thực hiện những chức năng khác nhau nhưng chúng luôn hoạt động phối hợp với nhau và còn phối hợp với nhiều tuyến khác ( không nằm trong trục nội tiết Dưới đồi _ Yên_Tuyến đích này )

    Năm tuyến đích hay mô đích sẽ được đăng tải lần lượt với các bài tiếp theo ngay sau bài này.

Mới bạn đón xem bài sau cùng ( trong chuyên đề về hormone)   : HORMONES SỨ GIẢ CỦA TÂM TRẠNG 

 

Gởi bình luận :

Họ tên Địa chỉ
Tiêu đề
Nội dung

CÁC BÀI KHÁC